Wat betekent EcoZeN voor ons?

Het Eigentijds EcoZeN Netwerk
wordt gevormd door twee inspirerende ontmoetingsplaatsen:
het Eigentijds Festival & Ecolonie.

Wat betekent EcoZeN voor ons ?

Eco staat voor het ecologisch principe en ZeN voor een open levensvisie.
De begrippen ecologisch en het daarmee verwante begrip duurzaamheid, dat tegen-woordig veel gebruikt wordt, beschrijven de tastbare aspecten van het leven, zoals duurzaam bouwen, biologische land- en tuinbouw, alternatieve economie, duurzame energievoorziening etc. (zie ook voor een uitgebreide omschrijving van het begrip ecologisch op de website van Ecolonie). Anders is dat gesteld met het, niet meetbare, geestelijke aspect, in welk verband wij het begrip ZeN gebruiken. Het begrip zen is natuurlijk wel bekend. Wij geven daar echter in combinatie met het woord Eco en door twee hoofdletters te gebruiken, onze eigen unieke ‘kleur’ c.q. betekenis aan. Dat leggen we hieronder graag uit.

De uitleg van wat ZeN voor ons betekent begint met de paradoxale constatering dat het wezen van ZeN absoluut niet in woorden uit te drukken is. Telkens als we in ons leven dieper nadenken over de geestelijke mysteries van ons bestaan, merken we dat woorden meestal tekortschieten. Zeker als we spreken over thema’s als spiritualiteit en zingeving. Elke poging om deze elementaire begrippen te definiëren en dus vast te leggen doen steeds onrecht aan de levende betekenis die we eigenlijk uit willen drukken. Dit is natuurlijk niet zo vreemd. We betreden immers een geestelijk gebied dat ons denken overstijgt. Onze taal maakt deel uit van dat denken en kan deze grenzen dus nooit overschrijden. Bij die constatering kunnen we het laten en overgaan tot de orde van de dag, maar de paradox gebiedt ons om toch een uitleg te geven van wat ZeN dan wel niet precies, maar dan toch bij benadering voor ons betekent.
Als mens kunnen we ons in ons leven langzaam bewust worden van al de conditioneringen waardoor we denken zoals we denken, waardoor we zijn zoals we zijn. Centraal staat daarbij altijd het eigen leven: ons handelen, denken en voelen van alledag. Alleen midden in dat mysterie, in het centrum van de cycloon, ligt ons antwoord op de vraag: wat is (de) ZeN (van het leven)? Lezen en luisteren alleen brengen ons niet dichter bij ZeN. Het draait uiteindelijk om wat wij er in ons eigen leven van tot uitdrukking brengen; hetgeen vraagt om kracht en grote inzet (passie)!
Laten we een poging wagen om door middel van korte verhaaltjes en andere onzinnige zaken, enige voorbeelden te geven.

Men vroeg aan rabbi Levi Jizchak: “Waarom ontbreekt in alle traktaten van de babylonische Talmoed het eerste blad en begint het bij het tweede?” De rabbi antwoordde: “Hoeveel een mens ook geleerd heeft, hij moet zich altijd voor ogen houden dat hij nog niet aan het eerste blad toe is!” Wat niet op papier staat zou wel eens het allerbelangrijkste kunnen zijn.”

….een roos heeft tanden ….

“Ik kan zeggen dat een roos tanden heeft. Absurd. Welnee. Let op:‘De koe kauwt haar voedsel en daarmee bemest zij de roos, dus heeft de roos tanden in de bek van een dier.” Wittgenstein.

ZeN is verbonden met poëzie. Uit oude en nieuwe tijden. De Haiku is volkspoëzie, zoals de Chassidische vertellingen volksvertellingen zijn. De gewone spreektaal, de volkstaal komt hier tot zijn recht en het is hier waar we ZeN en Haiku kunnen begrijpen: een wijze van leven waar elke logica doorbroken wordt en de schok van herkenning en ontmoeting het leven tot één grote verrassing maakt. We raken er nooit op uitgekeken, overal ontmoeten we mensen.
De Nederlandse dichters Bert Schierbeek, van Schagen en Lucebert hebben zich alle drie laten inspireren door ZeN en de haiku. Van Schagen laat het heilige en het profane versmelten als hij dicht:

“Ge had God en de wereld lief
toen sprong uw bretel los.”

en

“Terwijl ze hem kust
ziet ze dat zijn overhemd
in de was moet.”

ZeN is geen psychologie en ook geen filosofie! ZeN mag ook niet verward worden met zenboeddhisme, dat gericht is op verlichting en het overstijgen dan wel uitbannen van de duisternis.
Voor ons is ZeN totale ontmoeting, niets uitsluitend, die de logica en de wetmatigheid van ons denken finaal in haar hemd zet. ZeN is onzinnig en onredelijk, dat is de charme van ZeN, zoals het de charme is van de mens om dwars tegen alle feitelijkheden in te zeggen: “barst”, ik doe het op mijn manier.
Er is een verrukkelijke koan, waaruit mensen verklaren dat ZeN ongeneeslijk gek is of stapelmesjokke: “Als men in de handen klapt ontstaat er geluid: luister naar het geluid van het klappen van één hand.”
Door je hier mee bezig te houden krijg je een totaal nieuwe kijk op de mensen, dingen en op jezelf, omdat het dualisme wordt opgeheven, de mens leert weer in zijn geheel te denken, te voelen, lief te hebben, zonder enige breuk.

In de verhalen over ZeN gaat het erom dat wij ons niets moeten verbeelden en toch verbeeldingskracht, uitbeeldingskracht moeten hebben: studeren en werken; denken en handelen in één keer. Oefenen, oefenen en nog eens oefenen zou de cultuurfilosoof Peter Sloterdijk zeggen. De omgang met mensen is dan ook direct een omgang met jezelf. Al je handelen is gebaseerd op een inclusieve levenshouding. Niets wordt er exclusief gemaakt.
ZeN is geen ‘ik-vlucht’, van de ‘ik’ die sterk moet worden of verbeterd of verlicht. Het ligt wel even anders. Het gaat om de zorg en liefde voor de mens, wie het ook is, die warm en aanstekelijk is, het dier, de natuur.

De vlieg de weg te wijzen uit de vliegenfles. Deze opgave sluit nauw aan bij ZeN. Een beroemde koan luidt:

Er komt een man bij een ZeN-priester en zegt: “Nu heb ik een gans gekweekt in een fles en de gans is zo vet geworden dat ik haar niet meer uit de fles kan krijgen zonder de gans te doden of de fles te breken. Wat moet ik doen?” Het antwoord is: “Kijk zij is er al uit.”

ZeN doet een aanval op ons gezond verstand. Ons ‘gezond’ verstand denken is ‘het algemeen aanvaarde denken’ geworden; een technocratisch denksysteem met woorden als input en output, gebezigd door geleide projectielen zoals managers en andere technocraten van diverse pluimage. De beroemde, hierboven beschreven Koan van de gans in de fles waar er maar twee mogelijkheden lijken te zijn: of de gans dood of de fles kapot, is zo’n sublieme aanslag op ons vertechnocratiseerde denken.
Het antwoord luidt: “Kijk zij is er al uit.” Je ‘denkt’ de gans er uit door het absurde van de toestand: een in een fles gefokte gans, niet ter discussie te stellen. Wil je fles én gans heel houden dan knijp je dood en leven af, je neemt geen beslissing. Dat hoeft ook niet. De gans in de fles is jouw gedachte. Laat die gedachte stikken of bevrijd die gedachte. Jij moet het uitdenken en zie “de gans is er uit”, d.w.z. de gedachte is naar buiten gekomen, nu kun je denken, en wat je ook denkt, het zal goed komen en tot daad komen.

ZeN betekent niets anders dan de mens de mogelijkheden aan te reiken. Zo deed Sokrates, de marktboemelaar, die wegwijzer wilde zijn, wegbegeleider, gids. De vlieg in de vliegenfles wordt geholpen door hem de mogelijk-heden te wijzen van een uitweg: hij kan natuurlijk weigeren, omdat hij (nog) bedwelmd is of deze bedwelming voor zijn natuurlijke omgeving houdt. We moeten aan de vlieg duidelijk weten te maken dat zijn lekkernij - de stroop op de bodem van de fles - (zijn consumptieartikelen) zijn wisse dood zal zijn. De vele vliegenlijkjes zouden hem daar al van kunnen overtuigen, maar of de vlieg dat door heeft?
Als de mens al ondanks de vele miljoenen lijken door oorlogen, voedselvergiftiging, hongersnood en verkeersrampen rustig door blijft gaan met ‘te snoepen’, kunnen we dan van een vlieg meer verwachten?

Kun jij de lege ruimte vastgrijpen?

Een ZeNmeester vroeg aan zijn leerling: “Kun jij de lege ruimte vastgrijpen?” “Jawel” zei hij. “Laat me zien hoe je dat doet.” De monnik strekte zijn arm uit en greep in de lucht. De meester zei: “is dat de manier? Maar je hebt niets te pakken gekregen.”
De monnik vroeg: “Wat is uw manier dan?” Zonder aarzeling pakte de meester de neus van de monnik stevig beet, zodat hij kreunde van pijn. “O, wat doet dat afschuwelijk pijn.”De meester zei: “Dat is een manier om een stevig houvast te hebben aan lege ruimte.”
Direct aanschouwelijk bezig zijn, het is of je het hebt over Ecolonie, als concrete uitdrukking (de neus van de monnik) van haar visie ( de lege ruimte).

De neiging van mensen om overal iets achter te zoeken, zich niet tevreden stellen met wat de mensen zeggen, komt helder naar voren in bovenstaand ZeN verhaal. Zoek toch nergens verborgen bedoelingen achter! De meester wil de monnik leren om met zogenaamd hogere zaken bezig te zijn en te proberen iets onbestaanbaars, de lege ruimte, te grijpen. Hij wordt pijnlijk bepaald bij zichzelf: jij vult de lege ruimte en als ik jouw neus beetpak, dan heb ik houvast aan die ruimte: nu kunnen we, als je nog zin en smaak hebt, rustig gaan praten en babbelen over metafysische zaken.

Een ZeN-leerling vroeg zijn meester: “Wijs mij de weg!” De meester wees naar een berg en zei:”een mooie berg daar.” De leerling zei: “wat heb ik met die mooie berg te maken.” De meester zei: “daar leidt de weg overheen.”

Met die wijsheid worden we teruggebracht naar het gewone, alledaagse. Geen abstracte weg om de zin van het leven te ontdekken, maar de gewone moeizame kronkelweg over de berg, zoals we dat op o.a. op ECOlonie aan het doen zijn.
Inzicht en illusie liggen dicht bij elkaar. Illusie is dat je de ruimte kunt grijpen; inzicht is, dat je, wanneer je aan je neus getrokken wordt, de ruimte vult met een pijnlijke kreet.

Dit gezegd hebbende over ZeN… willen we afsluitend nog op een andere wijze onze visie verwoorden.
Uit onderzoek blijkt dat de bijna 40.000 personen die met hun adres bij ons bekend zijn, beschouwd kunnen worden als bewust levende mensen, die in meerdere of mindere mate daadwerkelijk inhoud proberen te geven aan levensthema’s zoals: duurzaamheid, persoonlijke ontwikkeling, gezondheid, authenticiteit, spiritualiteit, verbondenheid, creativiteit, leefbaarheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Wij vatten deze levensthema’s/visie heel kort bondig samen met het begrip EcoZeN. De sociologie noemt deze groep de ‘cultural creatives’. Uit ons onderzoek (januari 2013) naar opvattingen en achtergronden van deze ‘Eigentijdse netwerkers’, blijkt dat een zeer hoog percentage ervan zich herkent in deze omschrijving.

Samenvattend

De 2 begrippen Eco & ZeN symboliseren voor ons de achterliggende gedachte dat aandacht voor de geestelijke aspecten van het leven (persoonlijke ontwikkeling, levensbeschouwing) en aandacht voor duurzaamheid/ecologie hand in hand dienen te gaan. Omdat beide begrippen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn (eigenlijk in essentie niet te onderscheiden) schrijven we Eco & ZeN aan elkaar: EcoZeN.

EcoZeN is werken aan je zelf en de aarde voor een betere toekomst. Door je hier mee bezig te houden krijg je een totaal nieuwe kijk op de mensen, dingen en op jezelf, omdat het dualisme wordt opgeheven en je als mens weer leert in zijn geheel te denken, te voelen, lief te hebben, zonder enige breuk.